Het middelpunt van Nederland ligt niet bij de steen
Zeven manieren om het midden te bepalen, zeven andere plekken. De beste methode mist de steen met 5 kilometer.
Sinds 1965 ligt er bij Lunteren een steen die het middelpunt van Nederland markeert. Wij rekenden zeven andere manieren door om het midden te bepalen, met de gemeentegrenzen van het CBS van 2026. Geen enkele komt bij de steen uit. De beste mist hem met 5 kilometer, de slechtste met 28.
Dat maakt de steen niet fout. Er bestaat namelijk geen officieel midden. Elk antwoord hangt af van wat je met 'midden' bedoelt, en daar kun je dus eindeloos over bekvechten. Hieronder staan alle antwoorden naast elkaar.
Waar ligt het middelpunt van Nederland dan wel?
Dat hangt af van je vraag. Wil je een punt waar een kartonnen Nederland op balanceert, dan kom je bij Putten. Wil je de verste hoek zo dichtbij mogelijk, dan bij Baarn. Telt iedere inwoner even zwaar, dan bij Soesterberg.
| Komt uit bij | Tot de steen | Verste punt |
|---|---|---|
| LunterenDe steenDe claim sinds 1965 | – | 181,8 km |
| LunterenLoodlijnen tussen vier hoekenDe methode uit 2015 | 5,0 km | 177,4 km |
| VoorthuizenEvenveel land in elke windstreekDe methode uit 1965, op de kaart van nu | 13,0 km | 192,3 km |
| PuttenZwaartepunt van het landHier blijft een kartonnen Nederland in balans | 16,0 km | 187,4 km |
| AmersfoortIJkpunt van de landmetersDe Onze-Lieve-Vrouwetoren | 18,7 km | 175,3 km |
| SoesterbergZwaartepunt van de inwonersElke inwoner weegt even zwaar | 25,3 km | 185,0 km |
| BaarnKleinste cirkel om NederlandHier is de verste hoek het dichtst bij | 26,3 km | 171,2 km |
| SoestMidden tussen de uiterstenHalverwege noord-zuid en oost-west | 27,6 km | 180,6 km |
De laatste kolom laat zien hoe ver het verste stukje Nederland van elk punt ligt. Dat scheelt minder dan je denkt: tussen 171 en 192 kilometer. Niemand in dit lijstje zit er dus ver naast, en allemaal zitten ze rond de Utrechtse Heuvelrug en de Veluwe.
Evenveel land in elke windstreek klopt niet, ook niet zonder Flevoland
Op 16 oktober 1965 onthulde J. Veth, voorzitter van de Gelderse VVV, de kei op de Lindeboomsberg. Het idee kwam van ir. Wigman. Hij had laten uitrekenen dat er rond dit punt in alle windstreken evenveel land lag, voor de drooglegging van de grote IJsselmeerpolders. Die toevoeging dekt de nieuwe polders af.
Dat is te controleren. We trokken een noord-zuidlijn en een oost-westlijn door de steen en maten het land aan elke kant. Daarna deden we dat nog een keer zonder Almere, Lelystad, Dronten, Zeewolde en de Noordoostpolder.
Op de kaart van nu
Zonder Flevoland en Noordoostpolder
Het verschil blijft. Ook zonder polders ligt er 2.671 km² meer land ten noorden van de steen dan ten zuiden, en ongeveer evenveel meer aan de oostkant. De lijnen die wel elk 50 procent geven, kruisen bij Voorthuizen. Op de kaart van nu 13 kilometer van de steen, zonder de polders 10.
Wigmans eigen rekenwerk hebben we niet gevonden. We toetsen dus zijn claim, niet zijn berekening. Hij werkte ook met de kaart van toen, en wij met de grenzen van nu.
Putten kwam in 1984 het dichtst bij het zwaartepunt
Op 15 september 1984 kreeg Putten een eigen monument: het zwaartepunt van Nederland. Knip het land uit karton en daar blijft het in balans. Wij komen met de CBS-grenzen 1,9 kilometer van Putten uit en 2,2 kilometer van het monument. Voor een berekening uit 1984 is dat keurig.
Dit is de enige methode die zonder keuzes werkt: je telt elke vierkante kilometer even zwaar en de wiskunde doet de rest. Als je ons één antwoord vraagt, is het dit. Het zwaartepunt ligt 16 kilometer ten noorden van de steen.
Waar zou jij hem neerleggen?
Prik op de kaart waar jij het midden legt. Je ziet meteen welke methode jou gelijk geeft, en hoe ver je van de andere zit. Op de kaart van Nederland vind je ook alle gemeenten en grenzen als je wilt spieken.
Prik jouw middelpunt
Klik waar volgens jou het midden van Nederland ligt.
Het beste argument voor Lunteren komt uit 2015
In 2015 kwam W. Bruijnes uit Ede met een andere aanpak. Trek een lijn tussen de hoeken in het noordoosten en zuidwesten, en een tussen noordwest en zuidoost. Zet op het midden van elke lijn een loodlijn. Die twee kruisen bij Lunteren.
Wij rekenden dat na met eigen hoeken (Het Hogeland, Sluis, Terschelling en Vaals) en kwamen 5 kilometer van de steen uit. Dat is het dichtst van alles. Alleen hangt het aan de keuze van je hoeken. Pak Texel als noordwesthoek en je belandt bij Bennekom, 10 kilometer verderop.
Een methode die 5 kilometer verschuift als je één eiland wisselt, bewijst niet zoveel. Het is wel een mooie vondst, en meer dan Lunteren in 1965 zelf had.
Onze eigen kaart is ook een keuze
Onze berekening telt 35.088 km². IJsselmeer, Markermeer en Waddenzee vallen buiten de CBS-gemeentegrenzen die we gebruiken, de Ooster- en Westerschelde liggen er wel binnen. Dat is niet logisch, dat is hoe die kaart nu eenmaal is getekend.
Tel je al het water mee, dan schuift het zwaartepunt ongeveer 14 kilometer op, richting Leusden. Precies dat soort verschillen zit in elk antwoord op deze vraag, ook in het onze. Tot op de meter nauwkeurig is hier niets, hoe mooi de cijfers in de tabel ook staan.
De inwoners rekenden we mee met CBS-tellingen per gemeente, 18.130.208 mensen. Iedereen staat dus op de plek van zijn eigen gemeente, niet op zijn eigen adres.
Laat de steen gewoon liggen
Lunteren heeft de beste marketing, Putten de beste wiskunde. Krijg je de vraag in een quiz, dan zeg je: zwaartepunt in Putten, steen in Lunteren, ijkpunt van de landmeters in Amersfoort. Daarmee heb je alle drie de winnaars te pakken.
Een steen hoeft niet te kloppen om een mooi uitje te zijn. Zo'n punt is een verhaal, en dit verhaal is inmiddels 61 jaar oud. Weet alleen dat 'evenveel land in elke windstreek' niet opgaat.
Zelf uitproberen hoe goed je Nederland kent? Bij ons kun je topografie oefenen op de kaart. Prik de provincies van Nederland of speel topografie Nederland. Bij de grootste steden van Nederland zie je meteen waarom het inwonerszwaartepunt zo ver naar het westen schuift. De steen zelf vind je op 52°06,049' noord, 5°38,773' oost.
Eén punt op de lijst blijft bewegen. Het zwaartepunt van de inwoners volgt wie waar gaat wonen, de rest ligt vast tot de kust verandert.